Sinds 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst actief op schijnzelfstandigheid. Het handhavingsmoratorium van de Wet DBA dat negen jaar lang gold is definitief beëindigd. In 2026 worden controles verder verscherpt en de eerste naheffingen en boetes bij schijnzelfstandigheid zijn een feit. Maar wat riskeer je precies? En hoe voorkom je een Wet DBA boete?
Wat is de boete bij schijnzelfstandigheid?
De Belastingdienst kan bij schijnzelfstandigheid meerdere financiële sancties opleggen. Het gaat niet om één vast bedrag — de boete schijnzelfstandigheid bestaat uit een combinatie van naheffingen en eventuele vergrijpboetes:
- Naheffing loonheffingen: De opdrachtgever moet met terugwerkende kracht loonbelasting en premies volksverzekeringen afdragen over alle vergoedingen aan de ZZP'er. Dit is doorgaans 30–40% van het bruto factuurbedrag.
- Werkgeverspremies: Premies voor AOW, WW, ZW en Zvw worden alsnog berekend. Dit komt neer op circa 15–25% bovenop het brutoloon.
- Vergrijpboete: Bij opzet of grove schuld kan de Belastingdienst een boete opleggen van 25% tot 100% van de naheffing. Bij bewuste fraude kan dit zelfs hoger uitvallen.
- Belastingrente: Over de naheffing wordt rente berekend. De belastingrente bedraagt in 2026 circa 7,5% per jaar.
Rekenvoorbeeld: zo hoog kan de Wet DBA boete oplopen
Stel: een schijnzelfstandige ZZP'er werkt drie jaar lang voor één opdrachtgever en factureert gemiddeld €80.000 per jaar (€240.000 totaal). De Belastingdienst concludeert dat er sprake is van een dienstbetrekking.
| Component | Percentage | Bedrag |
|---|---|---|
| Naheffing loonheffing (3 jaar) | ~35% | €84.000 |
| Werkgeverspremies (3 jaar) | ~20% | €48.000 |
| Vergrijpboete (bij grove schuld, 50%) | 50% van naheffing | €42.000 |
| Belastingrente (geschat) | ~7,5%/jaar | €9.500 |
| Totaal | €183.500 |
Dit bedrag is geen uitzondering — bij langdurige opdrachten met hoge factuurbedragen kan de Wet DBA boete oplopen tot ver boven de €100.000. Bij bewuste fraude (opzet) kan de vergrijpboete zelfs 100% van de naheffing bedragen, waardoor het totaal nog hoger uitvalt.
Wie krijgt de boete: ZZP'er of opdrachtgever?
De naheffing loonheffingen en werkgeverspremies worden primair opgelegd aan de opdrachtgever. De opdrachtgever is immers degene die verantwoordelijk is voor het afdragen van loonheffing als er sprake blijkt te zijn van een dienstbetrekking.
Maar ook de ZZP'er loopt risico:
- Correctie zelfstandigenaftrek: Als de Belastingdienst oordeelt dat er geen sprake is van ondernemerschap, wordt de zelfstandigenaftrek (€5.030 in 2025) en de MKB-winstvrijstelling teruggevorderd over de betreffende jaren.
- Inkomstenbelastingcorrectie: Inkomsten worden herberekend als loon uit dienstbetrekking, wat tot een hogere belastingaanslag kan leiden.
- BTW-correctie: Ten onrechte in rekening gebrachte BTW kan worden teruggevorderd. De opdrachtgever kan deze BTW niet meer aftrekken als voorbelasting.
Hoe ver kan de Belastingdienst teruggaan?
De wettelijke termijn voor naheffingen is vijf jaar. Dit betekent dat de Belastingdienst in 2026 in theorie kan naheffen over de jaren 2021–2026. Bij fraude geldt een verlengde termijn van twaalf jaar.
De Belastingdienst heeft echter aangegeven om in de eerste fase van actieve handhaving (2025–2026) eerst te focussen op correcties over recent verleden — niet direct vijf jaar terug. Dit geldt vooral voor opdrachtgevers die actief meewerken aan het herstellen van de situatie. Wie niet meewerkt, kan wél geconfronteerd worden met naheffingen over de volledige vijf jaar.
Welke sectoren lopen het meeste risico op een boete?
De Belastingdienst richt zich in 2026 extra op sectoren met een hoog percentage schijnzelfstandigheid. Uit het handhavingsbeleid 2026 blijkt dat de volgende branches prioriteit hebben:
- Zorg & welzijn: ZZP-verpleegkundigen en -verzorgenden die structureel meedraaien in roosters.
- IT & consultancy: Langdurige detacheringen bij één klant, volledige integratie in de organisatie.
- Onderwijs: Docenten die uitsluitend voor één instelling werken.
- Bouw: Onderaannemers die alleen voor de hoofdaannemer werken en diens materiaal gebruiken.
- Transport & logistiek: Chauffeurs met exclusiviteitsafspraken bij één platform.
Hoe voorkom je een boete bij schijnzelfstandigheid?
Voorkomen is altijd beter dan genezen. Er zijn concrete stappen die je kunt nemen:
Voor ZZP'ers
- Werk voor meerdere opdrachtgevers — afhankelijkheid van één partij is het grootste risicosignaal.
- Draag eigen ondernemersrisico: investeer in eigen gereedschap, sluit een beroepsaansprakelijkheidsverzekering af.
- Bepaal zelf hoe je het werk uitvoert — vermijd situaties waarin de opdrachtgever instructies geeft over methode en werkwijze.
- Voer een DBA-check uit op je huidige opdracht om te zien waar de risico's liggen.
Voor opdrachtgevers
- Gebruik een goedgekeurde modelovereenkomst van de Belastingdienst — en werk ook daadwerkelijk conform die overeenkomst.
- Stuur op resultaat, niet op aanwezigheid of werktijden.
- Vermijd dat ZZP'ers dezelfde werktijden, werkplek en aansturing hebben als vaste medewerkers.
- Laat periodiek een DBA-check uitvoeren voor alle lopende ZZP-opdrachten.
Veelgestelde vragen over boetes bij schijnzelfstandigheid
Kan ik bezwaar maken tegen een naheffing?
Ja. Je kunt binnen zes weken bezwaar maken bij de Belastingdienst. Daarna is beroep mogelijk bij de belastingrechter. Het is wel verstandig om dit met een fiscalist of arbeidsrechtspecialist te doen.
Wat als ik een modelovereenkomst heb gebruikt?
Een modelovereenkomst biedt bescherming, mits je in de praktijk ook conform die overeenkomst werkt. Wijkt de dagelijkse realiteit af van het contract? Dan biedt de modelovereenkomst geen bescherming tegen naheffingen.
Wordt er ook gecontroleerd bij kleine opdrachten?
De focus van de Belastingdienst ligt op langdurige, structurele samenwerkingen. Kortdurende projectopdrachten bij een ZZP'er die meerdere klanten bedient, lopen aanzienlijk minder risico.
Hoe weet ik of mijn opdracht risico loopt?
Doe de gratis Wet DBA Check. In vijf minuten weet je of jouw opdracht risico loopt op schijnzelfstandigheid — en krijg je concrete actiepunten om je situatie te verbeteren.
Conclusie
De financiële consequenties van schijnzelfstandigheid zijn in 2026 groter dan ooit. Met naheffingen die kunnen oplopen tot meer dan €100.000 en vergrijpboetes tot 100% van de naheffing, is het geen risico dat je kunt negeren. Neem nu actie: voer een DBA-check uit en weet waar je staat voordat de Belastingdienst bij je aanklopt.