Na negen jaar van handhavingsmoratorium — veelvuldig verlengd en steeds controversieel — is er op 1 januari 2025 een einde gekomen aan de gedoogperiode rond de Wet DBA. De Belastingdienst handhaaft sindsdien actief op schijnzelfstandigheid. In 2026 wordt die handhaving verder verscherpt. Dit artikel vertelt je precies wat er verandert en hoe je je kunt voorbereiden.
Terugblik: het handhavingsmoratorium
Toen de Wet DBA in 2016 werd ingevoerd ter vervanging van de VAR, brak er grote onrust uit op de arbeidsmarkt. ZZP'ers en opdrachtgevers wisten niet goed wat de nieuwe regels precies betekenden. De overheid besloot handhaving uit te stellen via een moratorium. Dit moratorium werd steeds opnieuw verlengd — in 2018, 2019, 2021 en 2022 — tot uiteindelijk 2025 als definitieve einddatum werd vastgesteld.
Alleen bij bewezen kwaadwillendheid — dus als er evident en opzettelijk misbruik werd gemaakt — kon de Belastingdienst al die jaren tóch handhaven. In de praktijk werden echter slechts in een handjevol gevallen per jaar daadwerkelijk maatregelen opgelegd.
Wat er veranderde per 1 januari 2025
Vanaf 1 januari 2025 is het moratorium volledig opgeheven. De Belastingdienst kan sindsdien bij álle opdrachtgevers die risico lopen:
- Loonheffing naheffen over uitbetaalde vergoedingen aan ZZP'ers die feitelijk in dienstbetrekking werkten.
- Boetes opleggen bij opzet of grove schuld — tot 100% van de naheffing.
- Correctieverplichtingen opleggen aan de werker (terugbetaling van zelfstandigenaftrek, btw-voordelen).
De Belastingdienst heeft aangegeven in 2025 te beginnen met een gefaseerde aanpak: eerst waarschuwingen en aanwijzingen, daarna de daadwerkelijke naheffingen. De focus lag in 2025 sterk op grote opdrachtgevers in de zorg en het onderwijs.
Wat verandert er in 2026?
In 2026 verschuift de handhaving naar een hogere versnelling:
- Breder bereik: De Belastingdienst controleert nu ook middelgrote bedrijven en ZZP'ers direct, niet alleen de grootschalige zorginstellingen en overheidspartijen.
- Data-gedreven controles: Koppeling van gegevens uit de Basisregistratie Personen, de Kamer van Koophandel en aangiftedata stelt de Belastingdienst in staat om risicovolle arbeidsrelaties sneller te identificeren.
- Kortere termijnen: Opdrachtgevers die in de risicocategorie vallen, krijgen een kortere periode om hun situatie aan te passen voordat een naheffing volgt.
- Sectorconvenanten: In sectoren als IT, bouw en zorg zijn of worden afspraken gemaakt met brancheorganisaties over hoe arbeidsrelaties worden ingericht. Wie buiten deze convenanten valt, loopt extra risico.
Welke sectoren staan in 2026 centraal?
| Sector | Risico | Reden |
|---|---|---|
| Zorg & welzijn | Zeer hoog | Structurele inzet ZZP'ers op vaste diensten, integratie in roosters |
| Onderwijs | Hoog | Langdurige opdrachten, één opdrachtgever, geen vervangers |
| IT & consultancy | Hoog | Detachering in klantorganisaties, gezagsverhouding feitelijk aanwezig |
| Bouw | Middel | Ploegwerk, materiaalverstrekking door hoofdaannemer |
| Transport | Middel | Platformwerk, exclusiviteitsafspraken |
Wat zijn de financiële risico's?
De potentiële financiële gevolgen zijn fors. Stel: een ZZP'er heeft drie jaar lang gefactureerd voor €80.000 per jaar als schijnzelfstandige. De opdrachtgever kan dan worden geconfronteerd met:
- Loonheffing naheffing: circa 30–35% van het bruto loon over drie jaar → ±€75.000
- Werkgeverspremies (AOW, WW, ZW): circa 20% → ±€48.000
- Boete bij opzet of grove schuld: tot 100% van de naheffing
Het totaal kan in dergelijke gevallen comfortabel boven de €100.000 uitkomen. Opdrachtgevers die dit risico lopen, kunnen het niet langer afwachten.
Hoe bereid je je voor?
Of je nu ZZP'er bent of opdrachtgever, er zijn concrete stappen die je nu kunt nemen:
- Voer een DBA-check uit op alle actieve opdrachten. Begrijp waar de risico's liggen.
- Pas contracten aan waar nodig: gebruik goedgekeurde modelovereenkomsten en zorg dat ze aansluiten bij de feitelijke werksituatie.
- Documenteer ondernemerschap: zorg dat je klantenporfolio, offertes, verzekeringen en bedrijfsmiddelen aantoonbaar zijn.
- Overleg met een arbeidsrechtspecialist als er serieuze risicosignalen zijn. Eerder ingrijpen kost minder dan een naheffing.
- Volg sectornieuws en convenanten in jouw branche — de Belastingdienst communiceert via brancheorganisaties.
Veelgestelde vragen over handhaving 2026
Kan de Belastingdienst terugwerkende kracht handhaven?
Ja. Naheffingen kunnen met terugwerkende kracht tot vijf jaar worden opgelegd, maar de Belastingdienst heeft aangegeven in 2025 en 2026 voornamelijk te starten met correcties over recent verleden, niet direct vijf jaar terug.
Wat als ik al een modelovereenkomst heb getekend?
Een modelovereenkomst biedt bescherming, mits je ook in de praktijk conform de overeenkomst werkt. Werkt de dagelijkse realiteit anders dan het contract? Dan biedt het contract geen bescherming.
Wordt er ook gecontroleerd op kleine opdrachten?
De focus ligt op langdurige en structurele samenwerkingen. Kortdurende, duidelijk projectmatige opdrachten met een ZZP'er die meerdere klanten bedient, lopen veel minder risico.
Conclusie
De handhaving van de Wet DBA is geen toekomstig risico meer — het is het heden. Met verscherpte controles in 2026 is het voor iedere ZZP'er en opdrachtgever verstandig om nu actie te ondernemen. Lees ook: welke boetes en naheffingen je riskeert. Een DBA-check geeft je in vijf minuten inzicht in de risico's van jouw specifieke opdracht.