De Wet DBA wordt in 2026 actiever dan ooit gehandhaafd. Maar hoe weet je of jouw ZZP-opdracht aan de regels voldoet? In dit artikel bieden we een praktische Wet DBA checklist met 15 controlepunten. Loop ze stuk voor stuk door en je weet precies waar je staat — en waar actie nodig is.
Waarom een Wet DBA checklist?
De regels rondom schijnzelfstandigheid zijn complex. De Belastingdienst kijkt naar tientallen factoren, en geen enkele is op zichzelf beslissend. Een checklist helpt je om gestructureerd door alle relevante punten te lopen, zonder dat je een arbeidsrechtspecialist hoeft te zijn. Zie het als een zelftest — een eerste scan die aangeeft of je opdracht goed zit of dat je actie moet ondernemen.
De 15-punten Wet DBA-checklist
Punt 1: Meerdere opdrachtgevers
Vraag: Werk je voor meer dan één opdrachtgever, of heb je dat in het afgelopen jaar gedaan?
Uitsluitend werken voor één opdrachtgever is het sterkste signaal van schijnzelfstandigheid. Hoe meer opdrachtgevers je bedient, hoe sterker je positie als zelfstandige.
✅ Goed: Je hebt 2–4 actieve opdrachtgevers per jaar.
⚠️ Risico: Je werkt al meer dan 12 maanden exclusief voor dezelfde opdrachtgever.
Punt 2: Resultaatgerichte opdracht
Vraag: Is je opdracht geformuleerd in termen van een concreet resultaat of deliverable?
Een arbeidsovereenkomst draait om beschikbaarheid en uren. Een ZZP-opdracht draait om het opleveren van een resultaat. Zorg dat je contract specifieke deliverables benoemt.
✅ Goed: "Ontwikkeling van een nieuwe webshop, oplevering 15 juni."
⚠️ Risico: "40 uur per week beschikbaar als developer."
Punt 3: Geen gezagsverhouding
Vraag: Bepaal jij zelf hoe je het werk uitvoert?
De gezagsverhouding is het kerncriterium. Als de opdrachtgever bepaalt welke methoden je gebruikt, hoe je het werk uitvoert en je werk inhoudelijk controleert, is er sprake van gezag.
✅ Goed: Je kiest zelf je aanpak, tools en werkwijze.
⚠️ Risico: De opdrachtgever geeft gedetailleerde instructies over de werkwijze.
Punt 4: Eigen werktijden
Vraag: Bepaal je zelf wanneer je werkt?
Vaste werktijden opgelegd door de opdrachtgever wijzen op een dienstbetrekking. Een zelfstandige plant zijn eigen werk.
✅ Goed: Je werkt wanneer het jou uitkomt, zolang het resultaat op tijd is.
⚠️ Risico: Je moet van 9 tot 5 aanwezig zijn of je aan een rooster houden.
Punt 5: Eigen werkplek
Vraag: Kies je zelf waar je werkt?
Verplichte aanwezigheid op de locatie van de opdrachtgever (zonder functionele noodzaak) is een indicatie van gezag.
✅ Goed: Je kiest zelf of je thuis, op kantoor of elders werkt.
⚠️ Risico: Je moet verplicht op kantoor bij de opdrachtgever zitten.
Punt 6: Eigen materiaal en gereedschap
Vraag: Gebruik je je eigen laptop, software en gereedschap?
Eigen materiaal toont ondernemersrisico en investering. Het volledig gebruik van materiaal van de opdrachtgever versterkt het beeld van loondienst.
✅ Goed: Eigen laptop, eigen softwarelicenties, eigen gereedschap.
⚠️ Risico: Alles wordt verstrekt door de opdrachtgever.
Punt 7: Vervangingsmogelijkheid
Vraag: Mag je het werk door een vervanger laten uitvoeren?
Vrije vervanging doorbreekt het element "persoonlijke arbeid". Leg dit contractueel vast en gebruik het ook daadwerkelijk.
✅ Goed: Je mag zonder toestemming een gekwalificeerde vervanger sturen.
⚠️ Risico: De opdrachtgever eist dat jij het werk persoonlijk doet.
Punt 8: Geen organisatorische inbedding
Vraag: Sta je buiten de organisatiestructuur van de opdrachtgever?
Hoe dieper je geïntegreerd bent (e-mailadres, organogram, functioneringsgesprekken), hoe groter het risico.
✅ Goed: Geen bedrijfs-e-mail, geen plek in het organogram, geen functioneringsgesprekken.
⚠️ Risico: Je hebt een @bedrijf.nl e-mail en staat in het teamoverzicht.
Punt 9: Ondernemersrisico
Vraag: Draag je zelf financieel risico als ondernemer?
Een echte ondernemer draagt risico van wanbetaling, investeert in eigen middelen en heeft een aansprakelijkheidsverzekering.
✅ Goed: Eigen verzekering, eigen investeringen, debiteursrisico.
⚠️ Risico: Je factureert maandelijks een vast bedrag zonder enig risico.
Punt 10: KvK-inschrijving en BTW-nummer
Vraag: Sta je ingeschreven bij de KvK en heb je een BTW-nummer?
Basale ondernemerskenmerken. Zonder KvK-inschrijving is het moeilijk om aannemelijk te maken dat je ondernemer bent.
✅ Goed: Actieve KvK-inschrijving met passende SBI-codes.
⚠️ Risico: Geen KvK-inschrijving of een verouderde bedrijfsomschrijving.
Punt 11: Eigen acquisitie en profilering
Vraag: Presenteer je je actief als ondernemer op de markt?
Een eigen website, LinkedIn-profiel met ondernemer-status, visitekaartjes en actieve acquisitie tonen dat je opereert als zelfstandige.
✅ Goed: Eigen website, portfolio, actieve profilering.
⚠️ Risico: Geen enkele online aanwezigheid als ondernemer.
Punt 12: Modelovereenkomst
Vraag: Is er een getekende modelovereenkomst?
Niet verplicht, maar een goedgekeurde modelovereenkomst biedt vooraf zekerheid. Zorg dat de juiste variant is gekozen en dat de praktijk aansluit.
✅ Goed: Getekende modelovereenkomst, passend bij de opdracht.
⚠️ Risico: Geen overeenkomst, of één die niet bij de werkelijke situatie past.
Punt 13: Facturatie vanuit eigen bedrijf
Vraag: Factureer je vanuit je eigen bedrijfsnaam met je eigen KvK- en BTW-nummer?
Professionele facturatie vanuit je eigen onderneming is een basiskenmerk van zelfstandigheid.
✅ Goed: Facturen met eigen bedrijfsnaam, KvK-nummer, BTW-nummer.
⚠️ Risico: Je ontvangt betalingen op je privérekening zonder factuur.
Punt 14: Geen ziekmeldplicht of vakantieregeling
Vraag: Hoef je je niet ziek te melden bij de opdrachtgever en regel je je eigen vakanties?
Ziekmeldplicht en vakantieafstemming zijn typische werknemersregelingen.
✅ Goed: Je regelt je eigen beschikbaarheid en communicatie.
⚠️ Risico: Je moet je ziek melden en vakantie aanvragen.
Punt 15: Beperkte duur van de opdracht
Vraag: Heeft je opdracht een duidelijk begin- en eindpunt?
Langdurige, doorlopende opdrachten zonder einddatum versterken het beeld van een structurele arbeidsrelatie.
✅ Goed: Contract met duidelijke begin- en einddatum en projectomschrijving.
⚠️ Risico: Doorlopend contract zonder einddatum dat jaarlijks stilzwijgend wordt verlengd.
Hoe interpreteer je de resultaten?
Tel het aantal punten waarop je "goed" scoort:
- 13–15 punten ✅: Je opdracht is goed ingericht. Blijf periodiek controleren.
- 9–12 punten ✅: Er zijn verbeterpunten. Pak de risicopunten aan voordat de Belastingdienst controleert.
- 5–8 punten ✅: Serieus risico op schijnzelfstandigheid. Neem direct actie — pas contracten en werkwijze aan.
- 0–4 punten ✅: Zeer hoog risico. De huidige constructie is waarschijnlijk niet houdbaar. Overweeg een dienstverband of herstructureer de opdracht fundamenteel.
Wat doe je na de checklist?
Een checklist is een eerste scan. Voor een diepgaande analyse kun je de volgende stappen nemen:
- Doe een Wet DBA Check: Upload je contract en beantwoord enkele vragen. Je ontvangt een gedetailleerd risicoprofiel per criterium.
- Bespreek risicopunten met je opdrachtgever: Samen kun je de opdracht herformuleren, de werkwijze aanpassen en contractuele wijzigingen doorvoeren.
- Schakel een specialist in: Bij serieuze risicosignalen is het verstandig om een arbeidsrechtspecialist of fiscalist te raadplegen.
Veelgestelde vragen
Moet ik op alle 15 punten goed scoren om veilig te zijn?
Nee. De Belastingdienst maakt een holistische beoordeling. Maar hoe meer punten je goed scoort, hoe sterker je positie. Elk risicopunt dat je wegneemt, verkleint de kans op een naheffing.
Hoe vaak moet ik deze checklist doorlopen?
Minimaal bij elke nieuwe opdracht en bij elke contractverlenging. Ook als je werkwijze verandert (bijv. meer op kantoor gaat werken) is het verstandig om de checklist opnieuw te doorlopen.
Kan ik deze checklist als bewijs gebruiken bij de Belastingdienst?
De checklist zelf is geen juridisch bewijsstuk. Maar de stappen die je op basis van de checklist neemt — contractaanpassingen, documentatie, modelovereenkomst — vormen wél bewijsmateriaal.
Geldt deze checklist ook voor opdrachtgevers?
Ja. Opdrachtgevers kunnen dezelfde 15 punten doorlopen, maar dan vanuit hun perspectief: geven wij gezag? Schrijven wij werktijden voor? Zijn onze ZZP'ers ingebed in de organisatie?
Wat als ik op veel punten slecht scoor maar mijn opdrachtgever wil niets aanpassen?
Dan moet je als ZZP'er een afweging maken. Het risico op naheffingen ligt primair bij de opdrachtgever, maar ook jij kunt je zelfstandigenaftrek en BTW-voordelen verliezen. Bespreek het openlijk en overweeg of een dienstverband niet eerlijker en veiliger is.
Conclusie
De Wet DBA checklist geeft je in vijftien punten een helder beeld van waar je staat. Gebruik het als startpunt, pak de risicopunten aan en evalueer periodiek. Met de verscherpte handhaving in 2026 is het beter om nu actie te nemen dan straks verrast te worden. Wil je een uitgebreidere analyse? Start de Wet DBA Check en ontvang een persoonlijk risicoprofiel in vijf minuten.